گروهی از پژوهشگران با مرور مطالعات پیشین، به بررسی این موضوع پرداختهاند که چگونه پهپادها میتوانند شیوههای سنتی بازرسی ایمنی در پروژههای عمرانی را دگرگون کنند.
به گزارش ایسنا، ایمنی یکی از اساسیترین نیازهای هر جامعه و سازمان است، بهویژه در مشاغلی که با خطرهای جدی همراهاند. پروژههای عمرانی از جمله محیطهای کاری پرریسک به شمار میروند؛ جایی که کار در ارتفاع، استفاده از ماشینآلات سنگین و حضور همزمان نیروهای مختلف میتواند احتمال بروز حادثه را افزایش دهد. بسیاری از حوادث شغلی به دلیل شرایط یا رفتارهای ناایمن رخ میدهند؛ شرایطی که اگر بهموقع شناسایی و اصلاح شوند، میتوان از بروز آسیبهای جدی جلوگیری کرد. به همین دلیل، بازرسی ایمنی و نظارت مستمر بر محیط کار، بخش مهمی از مدیریت پروژههای ساختمانی را تشکیل میدهد. نبود نظارت کافی نهتنها جان کارگران را تهدید میکند، بلکه هزینههای مالی سنگینی نیز به پروژه تحمیل میکند.
حوادث کاری پیامدهای انسانی و اقتصادی گستردهای دارند. از یک سو، آسیبهای جسمی و حتی مرگ میتواند خانوادهها را با مشکلات جدی روبهرو کند و روحیه کارکنان را کاهش دهد. از سوی دیگر، هزینههای درمان، پرداخت خسارت، توقف کار، کاهش بهرهوری و آموزش نیروی جایگزین، فشار مالی قابل توجهی ایجاد میکند. در روشهای سنتی، مدیران ایمنی با حضور فیزیکی در کارگاه، شرایط را بررسی میکنند. اما این روشها زمانبر، پرهزینه و وابسته به دقت انسانی هستند و در محیطهای گسترده یا پیچیده ممکن است برخی خطرها از دید پنهان بماند. کمبود نیروی متخصص ایمنی در برخی پروژهها نیز این چالش را تشدید میکند. به همین دلیل، پژوهشگران به دنبال فناوریهایی هستند که بتوانند فرآیند نظارت را دقیقتر، سریعتر و کارآمدتر کنند.
در همین زمینه، فاطمه سلیمانی از گروه مهندسی و مدیریت ساخت دانشکده مهندسی عمران دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، به همراه یکی از همکارانش، پژوهشی درباره کاربرد سیستمهای هوایی بدون سرنشین در نظارت بر ایمنی پروژههای عمرانی انجام دادهاند. آنان با تمرکز بر استفاده از پهپادها در مراحل طراحی و اجرای پروژههای ساختمانی، تلاش کردهاند تصویری جامع از ظرفیتها، چالشها و مسیرهای آینده این فناوری ارائه دهند.
در این پژوهش، روش کتابسنجی و تحلیل محتوا به کار گرفته شده است. به زبان ساده، پژوهشگران ابتدا مقالات و مطالعات پیشین مرتبط با موضوع را گردآوری کردهاند. سپس با بررسی دقیق محتوای این منابع، روندها، کاربردها، نقاط قوت و ضعف استفاده از پهپادها در بازرسی ایمنی را استخراج و دستهبندی کردهاند. این روش به آنها امکان داده است که بدون انجام آزمایش میدانی جدید، تصویری کلی و مبتنی بر شواهد از وضعیت موجود و خلأهای پژوهشی ارائه کنند.
نتایج بررسیها نشان میدهند که سیستمهای هوایی بدون سرنشین در مراحل طراحی و ساخت پروژهها کاربرد قابل توجهی دارند. این فناوری میتواند بازرسیها را دقیقتر و گستردهتر کند و اجرای قوانین ایمنی را بهتر زیر نظر بگیرد. پهپادها قادرند تصاویر و دادههای تصویری را از زوایای مختلف و حتی نقاط دور از دسترس ثبت کنند و به سرعت به مرکز کنترل ارسال کنند. این ویژگی باعث میشود مسئولان ایمنی بدون حضور دائم در محلهای پرخطر، شرایط را ارزیابی کنند و در صورت مشاهده خطر، واکنش سریعتری داشته باشند.
بر اساس یافتههای این پژوهش که در «فصلنامه مهندسی عمران شریف» وابسته به دانشگاه صنعتی شریف منتشر شدهاند، استفاده از این فناوری میتواند به کاهش خطرهایی مانند سقوط از ارتفاع، برخوردهای ضربهای و ریزش آوار کمک کند. افزایش دقت در شناسایی شرایط ناایمن، امکان پیشگیری از حوادث را بیشتر میکند و در نهایت سطح ایمنی محیط کار را ارتقا میدهد. در عین حال، پژوهشگران به محدودیتها و چالشهای موجود نیز اشاره کردهاند و پیشنهادهایی برای توسعه مطالعات آینده ارائه دادهاند.
از جمله نکات مهم مطرحشده در این پژوهش، لزوم حرکت به سمت خودکارسازی فرآیند تحلیل تصاویر پهپادهاست. در حال حاضر، در بسیاری از موارد بررسی تصاویر به صورت دستی انجام میشود که زمانبر و مستعد خطاست. تمرکز مطالعات اخیر بیشتر بر شناسایی خودکار استفاده از کلاه و جلیقه ایمنی بوده است. اما هنوز اقدام جدی برای شناسایی خودکار سایر تجهیزات حفاظتی، مانند کمربند ایمنی برای پیشگیری از سقوط، صورت نگرفته است. توسعه سیستمهایی که بتوانند در هر پرواز پهپاد، بهطور خودکار وضعیت استفاده از تجهیزات ایمنی را بررسی و تأیید کنند، میتواند گام مهمی در کاهش حوادث باشد.
همچنین در این مطالعه تأکید شده است که برای افزایش پذیرش این فناوری در پروژههای واقعی، باید مزایای آن به صورت عددی و مستند ارائه شود. ارائه آمار دقیق از میزان کاهش هزینههای عملیاتی، کاهش تعداد حوادث یا دعاوی حقوقی میتواند تصمیمگیران را برای سرمایهگذاری در این حوزه متقاعد کند.