به گزارش ایسنا، نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های تخصصی «علم باز» با حضور جمعی از صاحب‌نظران و پژوهشگران حوزه علم و فناوری در مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور برگزار شد. این نشست با هدف تبیین مفاهیم بنیادین و ترویج علم باز، بررسی اهمیت و ضرورت توسعه آن در نظام علمی کشور و آشنایی با رویکردها و توصیه‌های بین‌المللی در این حوزه برگزار شد.
در ابتدای این نشست، سحر کوثری، معاون پژوهش و فناوری مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، به‌عنوان میزبان این برنامه، ضمن خوشامدگویی بر اهمیت ترویج و انتشار مفاهیم علم باز در فضای دانشگاهی تأکید کرد. همچنین در آغاز برنامه، گزارشی از اقدامات انجام‌شده، از جمله طرح مطالعاتی «راه علم»، ترجمه سند توصیه‌نامه علم باز یونسکو به زبان ملی و برنامه‌های آموزشی علم باز در مؤسسه ارائه کرد.
در ادامه، حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران ضمن تأکید و قدردانی از اقدامات بازیگران نهادهای علم و فناوری، به‌ویژه مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور که در حوزه علم باز نقشی محوری ایفا کرده است، بر اهمیت همگامی با اقدامات بین‌المللی در این حوزه تأکید کرد. حضور نماینده کمیسیون ملی یونسکو در این برنامه، با توجه به نقش این سازمان بین‌المللی در تدوین و ترویج توصیه‌نامه علم باز، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود و زمینه توجه به ابعاد بین‌المللی این موضوع و ارتباط آن با سیاست‌های علمی کشور را فراهم کرد. در این راستا، وی از عزم کامل کمیسیون ملی در این موضوع خبر داد و مجموعه‌های مرتبط را به همکاری دعوت کرد.
در بخش دیگری از این نشست، صمدنژادابراهیمی، مدیرکل دفتر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بر لزوم بازنگری در اسناد و آیین‌نامه‌های حوزه پژوهش در وزارت علوم با ملاحظات علم باز تأکید کرد. حضور وی در این برنامه، بیانگر اهمیت پرداختن به موضوع علم باز در سطح سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی پژوهشی کشور و ضرورت بررسی ظرفیت‌های نهادی برای توسعه رویکردهای نوین در نظام پژوهش و فناوری است.
در بخش پایانی افتتاحیه، رضا رجبعلی‌بگلو، راهبر آزمایشگاه علم آزاد ایرانداک در پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، به تلاش‌های مجموعه ایرانداک در زمینه دسترس‌پذیری و شفافیت خروجی‌های پژوهش‌های دانشگاهی اشاره کرد و بر تعریف اقدامات استاندارد متناسب با توصیه‌نامه در این خصوص تأکید کرد.
بررسی مبانی مفهومی و سیاستی علم باز
در ادامه برنامه، بخش تخصصی نشست با سخنرانی طاهره میرعمادی، پژوهشگر طرح «راه علم»، ادامه یافت. این بخش به بررسی موضوع «چیستی و چرایی علم باز» و تبیین جایگاه آن در تحولات معاصر نظام علم و پژوهش اختصاص داشت. علم باز، به‌عنوان یکی از رویکردهای تحول‌آفرین در نظام‌های علمی جهان، بر افزایش دسترس‌پذیری دانش، شفافیت فرایندهای پژوهشی، اشتراک‌گذاری داده‌ها و یافته‌های علمی و گسترش مشارکت و همکاری میان پژوهشگران و سایر کنشگران اجتماعی تأکید دارد. در این چارچوب، علم باز صرفاً به دسترسی آزاد به انتشارات علمی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از اصول، ارزش‌ها، زیرساخت‌ها و شیوه‌های نوین تولید، انتشار و بهره‌برداری از دانش را در بر می‌گیرد.
در بخش بعدی نشست، گلایول صفوی، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، به ارائه مباحث تخصصی درباره ابعاد اقدامات توصیه‌نامه و ذکر مثال‌های عملی از کاربرد علم باز در مؤسسات مختلف دنیا پرداخت و با تمرکز بر ابعاد مختلف علم باز، اهمیت توصیه‌نامه علم باز یونسکو و ضرورت توجه به ارزش‌ها، اصول و راهبردهای توسعه این رویکرد در نظام علمی را بیان کرد.
توصیه‌نامه علم باز یونسکو که در سال ۲۰۲۱ به تصویب رسید، یکی از مهم‌ترین اسناد بین‌المللی در زمینه توسعه علم باز به شمار می‌رود. این سند با تأکید بر دسترسی عادلانه به دانش، تقویت همکاری‌های علمی، توسعه زیرساخت‌های علم باز و گسترش مشارکت در تولید و بهره‌برداری از دانش، چارچوبی مشترک برای حرکت کشورها به‌سوی نظام‌های علمی بازتر، فراگیرتر و پاسخ‌گوتر ارائه می‌کند.
از این منظر، بررسی ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چالش‌های تحقق علم باز در ایران می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری رویکردهای سیاستی مؤثر برای ارتقای دسترسی به منابع علمی، افزایش اثربخشی پژوهش‌ها، تقویت همکاری‌های علمی و تسهیل گردش دانش در سطح ملی و بین‌المللی باشد.
تداوم سلسله‌نشست‌های تخصصی علم باز
بر اساس اعلام مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، سلسله‌نشست‌های تخصصی «علم باز» در قالب پنج نشست، به‌صورت هفتگی و در روزهای سه‌شنبه، به میزبانی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور و به‌صورت حضوری و برخط برگزار می‌شود.
مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور در چارچوب مأموریت‌های پژوهشی و سیاست‌پژوهی خود، با برگزاری این سلسله‌نشست‌ها در فراهم‌سازی بستری برای بررسی علمی و تبیین و ترویج موضوع علم باز و کمک به شکل‌گیری گفت‌وگویی منسجم درباره الزامات توسعه آن در نظام علم، تحقیقات و فناوری کشور تلاش می‌کند.
